Autyzmnews.pl

Informacje, badania, aktualności o autyzmie

Aktualności

Metylowane formy witamin B9 i B12 w dobie pandemii COVID-19

Metylowane formy witamin B9 i B12 w dobie pandemii COVID-19


Ponad roczna obserwacja stanu zdrowia polskiej populacji w trakcie pandemii  COVID-19 nie pozostawia żadnej wątpliwości co do diagnozy – jest ono w katastrofalnym stanie. Potwierdza to fakt, że mamy obecnie największą po II wojnie światowej liczbę zgonów w przeciągu roku, tj. ponad 100 tys. powyżej przewidywanej liczby. Jednak nie możemy tego przypisać wyłącznie zakażeniom wirusem SARS-CoV-2 – nadmiarowa liczba zgonów z tego powodu to tylko około 49% (i to w powiązaniu z innymi schorzeniami). Warto również zaznaczyć, że liczba pacjentów, którzy zmarli wyłącznie na skutek infekcji, nie przekracza 20 do 30% ogółu zgonów. Można więc stwierdzić, że wirus SARS-CoV-2 tylko przyspieszył rozwój istniejących w populacji chorób – głównie tych o charakterze kardio-metabolicznym. Z reguły w Polsce są one zbyt późno wykrywane i leczone nieefektywnie (zwłaszcza nadciśnienie tętnicze). Trzeba jednak pamiętać, że jednocześnie zagrożenie dla zdrowia potęguje się wielokrotnie, gdy pojawiają dodatkowe czynniki ryzyka wpływające na układ zakrzepowo-zatorowy,  m.in. hyperhomocysteinemia. W dorosłej populacji notuje się ją u 17% Polaków, ale wśród osób powyżej 60. roku życia liczba ta się podwaja. Co więcej, hyperhomocysteinemię mieć może nawet 50% pacjentów z nadciśnieniem tętniczym (a ich liczba w Polsce przekracza 9 milionów).

Jednym z głównych powodów hiperhomocysteinemii są stany niedoborowe w zakresie witamin grupy B, szczególnie B9 i B12. Z tego względu suplementacja tymi witaminami może być polecana wybranym pacjentom w ramach opieki farmaceutycznej w aptece. W wielu przypadkach może to wręcz przyczynić się do ocalenia ich życia – szczególnie w dobie pandemii COVID-19, o czym świadczą zarówno badania podstawowe, jak i kliniczne.

Niedobór witaminy B9 i B12 i hiperhomocysteinemia u pacjentów z COVID-19

Hiperhomocysteinemii sprzyjają – poza uwarunkowaniami genetycznymi – głównie czynniki środowiskowe, które powodują niedobór witamin z grupy B, zwłaszcza B9 (kwas foliowy) i B12. Wśród nich wymienia się: niskie spożycie folianów, wysoką podaż alkoholu, palenie tytoniu, przewlekłe przyjmowanie leków (m.in. metforminy, fibratów, leków antykoncepcyjnych, inhibitorów pompy protonowej, leków przeciwpadaczkowych, moczopędnych, lewodopy, teofiliny oraz metotreksatu).

Hyperhomocysteinemia towarzyszy także wielu schorzeniom, przyspieszając ich rozwój i powodując zaostrzanie przebiegu (zwłaszcza miażdżycy i chorób  neurodegeneracyjnych) [1].

Badania obejmujące ponad 300 pacjentów z COVID-19 ze szpitala przy Uniwersytecie w Modenie wykazały po raz pierwszy, że wysoki poziom homocysteiny towarzyszący niedoborom witamin B9 i B12 zwiększa również ryzyko śmierci z powodu zakażenia SARS-CoV-2 [2]. Na podstawie tych obserwacji powstała hipoteza, że należy włączyć oznaczenie homocysteiny jako markera ostrego przebiegu COVID-19. Jest to w pełni uzasadnione także wcześniejszymi obserwacjami, z których wynika, że hyperhomocysteinemia koreluje z wysokimi poziomami D-dimerów, wskazujących na zwiększoną aktywność prozakrzepową u pacjentów. Zakrzepy żył głębokich i zakrzepy płucne z reguły źle rokują dla osób zakażonych SARS-CoV-2 [3].

W ostrych stadiach COVID-19 dochodzi do hipoksji i nadciśnienia płucnego, co grozi nekrozą tkanki płucnej i nieodwracalnymi zmianami w układzie oddechowym. By zapobiec tym objawom, w kilku klinikach w USA skutecznie zastosowano tlenek azotu w aerozolu, „zastępując” w ten sposób jego upośledzoną produkcję przez zainfekowane wirusem komórki śródbłonka naczyniowego.

Alternatywną metodę zaproponował zespół lekarzy z Nowej Zelandii, którzy uważają, że równie skuteczne jest podawanie przez 14 dni 4 mg witaminy B9 w iniekcji. Nasila to endogenną produkcję tlenku azotu, indukowaną przez tetrahydrobiopterynę (BH4), która jest tworzona przy udziale witaminy B9 [4].

Za powyższym postępowaniem przemawia fakt, że badania z renomowanego ośrodka Sheba Medical Center w Izraelu potwierdziły znaczne stany niedoborowe witaminy B9 u pacjentów z COVID-19. Autorzy badań sugerują konieczność suplementacji tej witaminy w zapobieganiu infekcji SARS-CoV-2 [5].

Kobiety w ciąży w trakcie pandemii COVID-19 

W poszukiwaniu argumentów na potwierdzenie hipotetycznej roli witaminy B9 zwrócono uwagę na kobiety w ciąży, dla których suplementacja kwasem foliowym jest niezbędna dla urodzenia zdrowego dziecka. Z danych bazy UKOSS (United Kingdom Surveillance System – znajdują się w niej wszystkie informacje dotyczące przebiegu ciąży i ewentualnej hospitalizacji ciężarnych w pandemii) wynika, że kobiety w ciąży są w grupie stosunkowo niskiego ryzyka zachorowania na COVID-19. Ciężarne przestrzegające zaleceń lekarzy położników, dotyczących odpowiedniej diety i przyjmowania kwasu foliowego, rzadko ulegają infekcji SARS-CoV-2. Jeśli zachorują przechodzą infekcję bezobjawowo lub w sposób łagodny (dotyczy to także ich potomstwa).

Porównano również zachorowalność na COVID-19 kobiet w ciąży z  ich zachorowalnością w trakcie epidemii grypy (H1N1) w Wielkiej Brytanii w roku 2009. Wyniki tego porównania wskazują, że ta ostatnia infekcja była wielokrotnie większym zagrożeniem dla ciąży niż COVID-19 [6]. Powyższe dane skłaniają do pośredniego wnioskowania, że czynnikiem, który może chronić wybiórczo kobiety w ciąży przed zakażeniem SARS-CoV-2, jest witamina B9.

Podstawy antywirusowego działania kwasu foliowego

W trakcie pandemii COVID-19 wiele ośrodków naukowych na świecie rozpoczęło intensywne poszukiwania leku na SARS-CoV-2. Posługiwano się przy tym metodą tzw. dokowania molekularnego, która polega na pomiarze siły wiązania leku z wybranym elementem komórkowym decydującym o indukowaniu stanu chorobotwórczego.

Z tych badań wynika, że zarówno kwas foliowy, jak i jego formy metylowane mają jedną z najwyższych, wśród setek badanych substancji, siłę wiązania się z białkiem kolca S wirusa SARS-CoV-2. W ten sposób kwas foliowy blokuje wiązanie się wirusa z receptorem ACE-2 komórek gospodarza [7]. Kwas foliowy wykazuje także silne działanie hamujące dwóch enzymów SARS-CoV-2, tj. 3LC proteazy i rybonukleazy, które biorą udział w procesie namnażania się wirusa w organizmie człowieka.

Witaminy B9 i B12  a regeneracja centralnego układu nerwowego po COVID-19

Mgła mózgowa nie jest określeniem stricte medycznym – powstało ono w wyniku obserwacji  objawów u pacjentów, którzy przebyli COVID-19. Mogą się one pojawiać bezpośrednio lub po pewnym czasie po infekcji, zalicza się do nich częściową utratę pamięci, zaburzenia koncentracji i dezorientację. Jest to prawdopodobnie konsekwencja uszkodzenia płatów czołowych mózgu na skutek hipoksji i/lub stanu zapalnego wywołanego przez wirusa, który przeszedł przez barierę krew-mózg.

Pocovidowa mgła mózgowa występuje dwa razy częściej u kobiet niż u mężczyzn i może trwać nawet do 6 miesięcy po zakończeniu infekcji.

W celu niezbędnej regeneracji uszkodzonych neuronów należy zastosować terapię skutecznie dotąd stosowaną w przypadkach demencji o podłożu naczyniowym, lub w przebiegu wczesnych objawów choroby Alzheimera. Polega ona na podawaniu witaminy B9 skojarzonej z B12, co jest istotnym zabiegiem w hamowaniu procesu zapalnego w mózgu [8]. Dodatkowym argumentem za takim leczeniem są wyniki badań podstawowych, wskazujące, że witamina B9 ma zdolność hamowania depolaryzacji błony mitochondrialnej neuronów. Nasila także ich proliferację i pomaga zregenerować płaty czołowe [9].

Co przemawia za stosowaniem metylowanych form witamin B9 i B12?

Zarówno foliany z naturalnych źródeł pokarmowych, jak i syntetyczny kwas foliowy (o znacznie większej biodostępności) muszą przejść pełen cykl przemian metabolicznych, aby osiągnąć 100% biologicznej aktywności w postaci 5-metylotetrahydrofolianu (5-MTHF). Proces ten zachodzi głównie w wątrobie przy udziale enzymu reduktazy metylenotetrahydrofolianu (MTHFR) i może być częściowo upośledzony poprzez niższą aktywność tego enzymu. Wynika ona z mutacji w genie odpowiedzialnym za produkcję MTHFR w organizmie. Udowodniono, że tego typu mutacje mogą występować u co drugiej osoby w populacji, jednak przy dużej podaży folianów w diecie nie wpływa to na podwyższenie poziomu homocysteiny. Przy niskim spożyciu folianów mutacja prowadzi do przewlekłej hiperhomocysteinemii.

Na aktywność reduktazy poza układem genetycznym może wpływać także stan wątroby i  upośledzenie jej funkcji. Dotyczy to zwłaszcza osób w podeszłym wieku, a także chorych na niealkoholowe stłuszczenie wątroby, występujące w Polsce u co trzeciej dorosłej osoby. 

Próby stosowania zwiększonych dawek kwasu foliowego w celu zrekompensowania niskiej efektywności jego metabolizmu grożą tym, że pojawi się on w osoczu – w postaci natywnej. Taki mechanizm zaobserwowano u niektórych ciężarnych.

Może być to niekorzystne dla organizmu, np. zwiększając ryzyko wystąpienia autyzmu u nowonarodzonych dzieci i narażenie ich na późniejsze zaburzenia metaboliczne prowadzące do cukrzycy. Istnieje również ryzyko, że nadmiar wolnego kwasu foliowego u osób powyżej 50. roku życia i rodzinna historia chorób nowotworowych może zwiększać ryzyko wystąpienia raka jelita grubego.

W przypadku stosowania suplementacji witaminy B12, której niedobory obserwuje się u blisko 40% osób powyżej 65. roku życia (a także u wielu wegetarian), zalecane jest podawanie jej formy metylowanej, jako łatwiej przyswajalnej niż powszechnie stosowanej cyjanokobalaminy. Metylokobalamina ma także tę ważną zaletę, że jest dłużej magazynowana w komórkach (zwłaszcza centralnego układu nerwowego).

O czym powinien pamiętać farmaceuta?

Wszyscy pacjenci realizujący recepty na leki obniżające biodostępność kwasu foliowego powinni otrzymać adekwatną poradę dotyczącą konieczności jego suplementacji w celu obniżenia ryzyka wystąpienia hiperhomocysteinemii.

Jest to szczególnie ważne dla pacjentów z cukrzycą i nadciśnieniem – hiperhomocysteinemia wywołana niedoborem witamin B9 i B12 grozi nasileniem objawów miażdżycy, w postaci zawału serca czy niedokrwiennego udaru mózgu.

Pacjentów w podeszłym wieku należy informować, że suplementacja witaminami B9 i B12 ma działanie profilaktyczne, zarówno w zakresie ograniczenia demencji, jak i w zmniejszeniu ryzyka infekcji SARS-Co-2. Pomaga także w regeneracji mózgu w przypadku tzw. mgły pocovidowej.

Ze względu na bezpieczeństwo długotrwałej suplementacji oraz skuteczność działania najlepiej rekomendować pacjentom metylowane formy witamin B9 i B12.

Autor: prof. zw. dr hab. nauk farmaceutycznych Marek Naruszewicz, Honorowy Przewodniczący Polskiego Towarzystwa Badań nad Miażdżycą

 

TU DOWIESZ SIĘ WIĘCEJ:

[1] Naruszewicz M.: Homocysteina jako czynnik ryzyka chorób cywilizacyjnych; w jakich przypadkach konieczne jest ich oznaczanie? Choroby Serca i Naczyń, 2008, 5, 3156.

[2] Ponti G. i wsp.: Homocysteine (Hcy) assessment to predict outcomes of hospitalized COVID-19 patients: a multicenter study on 313 COVID-19 patients, 2021. Clin. Chem. Lab. Med.

[3] Berger J. S. i wsp.: Prevalence and Outcomes of D-Dimer Elevation in Hospitalized Patients With COVID-19: Arteriosclerosis, Thrombosis and Vascular Biology 2020, 40, 10, 1833.

[4] Wiltshire E. i wsp.: High dose folic acid is a potential treatment for pulmonary hypertension, including when associated with COVID-19 pneumonia. Medical Hypotheses, 2020, 143.

[5] Meisel E. i wsp.: Folate Levels in Patients Hospitalized With Coronavirus Disease 2019; Nutrients 2021,13, 812.

[6] Knight M. i wsp.: Characteristics and outcomes of pregnant women admitted to hospital with confirmed SARS-CoV-2 infection UK: national population based cohort study. 2020. BMJ; 2107.

[7] Kumar V. i wsp.: In silico virtual screening-based study of nutraceuticals predicts the therapeutic potentials of folic acid and its derivatives against COVID-19 .

[8] Ma F. i wsp.: Effects of folic acid and vitamin B12 alone and in combination on cognitive function and inflammatory factors in the elderly with mild cognitive impairment: a single -blind experimental design. Current Alzheimer Research 2019 ,16,7.

[9] Davis K. Ch., Rajnikanth G.K.: Postischemic supplementation of folic acid improves neuronal survival and regeneration in vitro. Nutrition Reasearch 2020 ,75,1.





Źródło artykułu

Udostępnij